Lễ Các Thánh – 1 tháng 11 Những con người đã để Tin Mừng thay đổi cuộc đời

1. Một ngày lễ có rất nhiều khuôn mặt

Ngày 1 tháng 11, Hội Thánh mở ra trước mắt chúng ta một khung cảnh thật đẹp: “một đoàn người thật đông không tài nào đếm nổi, thuộc mọi dân, mọi chi tộc, mọi nước và mọi ngôn ngữ.” Một đám đông, nhưng không phải một đám đông vô danh. Mỗi người trong đó có một khuôn mặt, một câu chuyện, một con đường. Có những vị chúng ta biết rất rõ: Phêrô, Phaolô, Augustinô, Đa Minh, Catarina Siena, Tôma Aquinô, Martin de Porrès, Têrêsa Hài Đồng Giêsu… Nhưng chắc chắn còn vô số người chẳng bao giờ được ghi tên trong lịch phụng vụ, không có tượng trong nhà thờ, không để lại một cuốn sách hay một câu nói nổi tiếng nào. Họ đã đi qua trần gian rất nhẹ nhàng, và có lẽ chỉ một mình Thiên Chúa biết tất cả vẻ đẹp ẩn giấu trong cuộc đời họ.

Tôi thích nghĩ rằng lễ hôm nay đặc biệt dành cho những vị thánh như thế: những vị thánh không ai biết tên. Một người mẹ đã dành cả đời cho gia đình. Một người cha âm thầm làm việc và hy sinh cho con cái. Một linh mục coi một giáo xứ nhỏ suốt nhiều năm, chẳng làm điều gì vang dội nhưng vẫn trung thành mỗi ngày. Một tu sĩ già đã sống năm mươi, sáu mươi năm trong cộng đoàn, ngày nào cũng một nhịp sống ấy: Thánh lễ, giờ kinh, công việc, bữa ăn, rồi lại bắt đầu. Một nữ tu đã chăm sóc những bệnh nhân chẳng ai nhớ tên. Một giáo dân đã âm thầm sống tử tế, nuôi dạy con cái, giúp đỡ hàng xóm và tối đến lần vài chục kinh Mân Côi trước khi ngủ. Những cuộc đời ấy chẳng có gì để báo chí viết, nhưng có thể lại có rất nhiều điều để Thiên Chúa nhớ.

Điều này làm lễ Các Thánh trở nên thật gần. Các thánh không phải là một giống người khác chúng ta. Họ đã từng đói, mệt, buồn, thất vọng; có người tính tình khó khăn; có người đã trải qua những khủng hoảng sâu xa; có người từng phạm những sai lầm lớn. Nhưng trong tất cả những điều rất con người ấy, họ đã để Thiên Chúa đi vào cuộc đời mình. Và dần dần, ân sủng đã làm phần còn lại.

2. “Phúc thay” – căn cước của người môn đệ

Thật ý nghĩa khi Hội Thánh chọn Tin Mừng Các Mối Phúc cho ngày hôm nay. Đức Phanxicô từng gọi Các Mối Phúc là “căn cước của các thánh”. Cách nói ấy thật đẹp. Muốn biết một vị thánh là ai, đừng chỉ tìm những phép lạ họ đã làm; hãy nhìn xem Tin Mừng đã thay đổi trái tim họ như thế nào.

Đức Giêsu bắt đầu bằng một từ rất lạ: “Phúc thay.” Người không nói: “Khốn cho các con nếu không nên thánh.” Người cũng không đưa ra một danh sách những điều phải làm để đủ tiêu chuẩn vào Nước Trời. Người nói về hạnh phúc: phúc cho người nghèo trong tâm hồn, phúc cho người hiền lành, phúc cho người sầu khổ, phúc cho người khao khát công chính, phúc cho người biết xót thương, phúc cho người có tâm hồn trong sạch, phúc cho người xây dựng hòa bình, phúc cho người bị bách hại vì sống công chính.

Thoạt nghe, những lời ấy hơi ngược đời. Nếu chúng ta tự viết các mối phúc, có lẽ nội dung sẽ khác: phúc cho ai khỏe mạnh; phúc cho ai thành công; phúc cho ai được nhiều người biết đến; phúc cho ai có một cuộc sống yên ổn, chẳng gặp rắc rối; phúc cho ai làm việc gì cũng thuận lợi. Đó là những điều tự nhiên chúng ta mong muốn, và không có gì xấu. Nhưng Đức Giêsu muốn đưa chúng ta sâu hơn. Người nói rằng hạnh phúc thật của con người không hoàn toàn tùy thuộc vào những gì xảy ra bên ngoài. Có một thứ hạnh phúc mà bệnh tật không thể lấy mất, thất bại không thể phá hủy, tuổi già không thể làm tiêu tan và ngay cả cái chết cũng không thể chấm dứt. Đó là hạnh phúc của người biết mình thuộc về Thiên Chúa.

Các Mối Phúc trước hết chính là chân dung của Đức Giêsu. Người nghèo khó. Người hiền lành. Người xót thương. Người có trái tim trong sạch. Người kiến tạo hòa bình. Người bị bách hại. Vì thế, sống Các Mối Phúc không phải là cố gắng tuân giữ tám điều luật khác nhau. Đó là để khuôn mặt Đức Kitô dần dần hiện lên trên khuôn mặt chúng ta.

Và có lẽ đó là định nghĩa đơn giản nhất về sự thánh thiện: nên giống Đức Giêsu hơn một chút mỗi ngày.

3. Các thánh không sinh ra đã là thánh

Chúng ta thường nhìn các thánh ở cuối cuộc đời họ. Khi ấy mọi chuyện đã xong. Các ngài đã có hào quang trên đầu, tượng được đặt trên bàn thờ, tên được ghi trong lịch phụng vụ. Nhìn như thế, chúng ta dễ có cảm tưởng các ngài thuộc về một thế giới khác. Nhưng nếu có thể gặp các ngài giữa hành trình, có lẽ chúng ta sẽ ngạc nhiên.

Phêrô đã từng chối Thầy. Phaolô từng bách hại Hội Thánh. Augustinô đã mất nhiều năm mới tìm được đường trở về. Có những vị thánh đã phải chiến đấu rất lâu với tính khí của mình, với những nghi ngờ, cám dỗ và khô khan. Các thánh không phải những con người chưa bao giờ ngã. Họ là những người sau mỗi lần ngã lại để Chúa nâng dậy.

Điều này thật an ủi. Bởi đôi khi chúng ta nghĩ rằng muốn nên thánh thì trước hết phải trở thành một người khác: bớt yếu đuối, bớt nóng tính, cầu nguyện sốt sắng hơn, không còn chia trí, không còn những khuyết điểm cũ. Nhưng nếu cứ đợi đến khi hoàn hảo mới bắt đầu nên thánh, chắc chúng ta sẽ phải đợi khá lâu!

Thiên Chúa bắt đầu ngay với con người chúng ta đang là.

Người không yêu một phiên bản hoàn hảo của chúng ta trong tương lai. Người yêu con người đang đứng trước mặt Người hôm nay, với những điều tốt đẹp và cả những góc còn rất lộn xộn. Sự thánh thiện bắt đầu khi chúng ta để cho tình yêu ấy chạm vào mình và từ từ thay đổi mình.

Có những điều Chúa sửa rất nhanh. Có những điều Người phải mất nhiều năm. Có những tính xấu chúng ta tưởng đã chôn rồi, thỉnh thoảng lại thấy chúng sống lại khá khỏe mạnh. Có những bài học Chúa đã dạy nhiều lần mà ta vẫn phải học lại. Nhưng Thiên Chúa kiên nhẫn.

Có lẽ các thánh không phải những người có ít yếu đuối hơn chúng ta. Họ là những người ngày càng ít sợ trao những yếu đuối ấy cho Thiên Chúa.

4. Nên thánh là một niềm vui

Có một nét rất đẹp trong những suy niệm của Đức Phanxicô về lễ Các Thánh: ngài thường nối sự thánh thiện với niềm vui. Điều ấy đáng suy nghĩ, bởi đôi khi hình ảnh của chúng ta về người thánh thiện lại hơi nghiêm nghị. Một người càng đạo đức thì càng ít cười, càng thánh thiện thì khuôn mặt càng trầm trọng! Nhưng Tin Mừng bắt đầu bằng “Phúc thay”, nghĩa là hạnh phúc thay.

Niềm vui của các thánh không có nghĩa là cuộc đời họ dễ dàng. Nhiều vị đã chịu những thử thách khủng khiếp. Niềm vui của họ đến từ một nơi sâu hơn: biết mình được Thiên Chúa yêu.

Có lẽ đây là điều chúng ta phải học suốt đời. Chúng ta thường cố gắng làm điều tốt để mong được Chúa yêu. Tin Mừng đảo ngược thứ tự: vì đã được Chúa yêu nên chúng ta mới có thể sống tốt. Chúng ta không nên thánh để được Chúa yêu; chính vì được yêu mà chúng ta có thể nên thánh.

Một đứa trẻ biết mình được yêu sẽ lớn lên khác với một đứa trẻ luôn phải chứng minh mình xứng đáng được yêu. Đời sống thiêng liêng cũng vậy. Khi một người thực sự tin rằng Thiên Chúa yêu mình, họ bớt phải chứng minh mình với người khác, bớt so sánh, bớt ghen tị, bớt sợ thất bại. Họ có thể sống tự do hơn.

Và từ sự tự do ấy xuất hiện niềm vui.

Không nhất thiết là niềm vui ồn ào. Đôi khi chỉ là một sự bình an sâu xa: tôi biết mình thuộc về ai; tôi biết mình đang đi đâu; và dù hôm nay mọi chuyện chưa ổn, tôi biết cuộc đời mình đang ở trong tay Thiên Chúa.

5. Các thánh là những người dám sống ngược dòng

Nhưng sự thánh thiện không chỉ dịu dàng. Nó còn có một nét mạnh mẽ mà các bài suy niệm tiếng Anh gọi là tính ngôn sứ. Các thánh là những người dám sống khác.

Thế gian nói: hạnh phúc là có nhiều. Đức Giêsu nói: phúc cho người có tâm hồn nghèo khó. Thế gian nói: mạnh là thắng người khác. Đức Giêsu nói: phúc cho người hiền lành. Thế gian nói: bị xúc phạm thì phải trả lại. Đức Giêsu nói: phúc cho người biết xót thương. Thế gian nói: miễn tôi được yên là được. Đức Giêsu nói: phúc cho người kiến tạo hòa bình.

Các thánh đã dám tin Đức Giêsu.

Không phải các ngài khinh thường thế giới, nhưng các ngài không để thế giới quyết định hoàn toàn mình phải sống thế nào. Có một tự do rất đẹp nơi người thánh thiện: họ không cần chạy theo mọi điều người khác đang chạy theo. Họ có thể chọn sự thật dù phải chịu thiệt; chọn tha thứ dù lòng tự ái muốn trả đũa; chọn phục vụ dù chẳng ai biết; chọn đứng về phía người yếu dù điều ấy không đem lại lợi ích nào.

Đó là tính ngôn sứ của sự thánh thiện.

Và có lẽ ngày nay chúng ta rất cần những vị thánh như thế. Không nhất thiết những người làm phép lạ, nhưng những người sống Tin Mừng một cách rõ ràng đến mức đời họ đặt ra câu hỏi cho người khác: tại sao người này có thể sống như vậy? Tại sao họ không trả thù? Tại sao họ vẫn hy vọng? Tại sao họ có thể cho đi? Tại sao giữa bao nhiêu ồn ào họ vẫn bình an?

Đôi khi một cuộc đời tốt đẹp là bài giảng mạnh hơn rất nhiều lời nói.

6. Thiên Chúa không sản xuất hàng loạt các vị thánh

Nhìn vào đám đông của sách Khải Huyền, chúng ta còn nhận ra một điều thật đẹp: họ “thuộc mọi dân, mọi chi tộc, mọi nước và mọi ngôn ngữ”. Nghĩa là sự thánh thiện có vô số khuôn mặt.

Thánh Đa Minh không giống thánh Phanxicô. Tôma Aquinô không giống Catarina Siena. Catarina không giống Martin de Porrès. Martin với cây chổi không giống Fra Angelico với cây cọ. Có vị thích thinh lặng, có vị nói rất nhiều; có nhà thần học, có người chẳng được học hành bao nhiêu; có người sống trong đan viện, có người rong ruổi trên đường truyền giáo; có vị chết rất trẻ, có vị sống đến tuổi cao.

Thiên Chúa không sản xuất hàng loạt các vị thánh.

Người không muốn chúng ta trở thành bản sao của một người khác. Người muốn mỗi người trở thành chính mình trong Đức Kitô. Ân sủng không xóa cá tính; ân sủng làm cho cá tính nở hoa.

Vì vậy, đừng mất quá nhiều thời gian để ước mình giống người khác. “Giá tôi cầu nguyện được như người ấy. Giá tôi thông minh như người ấy. Giá tôi nói hay như người ấy. Giá tôi có khả năng như người ấy…” Thiên Chúa không hỏi tại sao chúng ta không trở thành người kia. Người chỉ hỏi chúng ta đã làm gì với con người Người trao cho mình.

Con đường nên thánh của một người mẹ có thể đi qua căn bếp, những đêm thức với con và những lo toan không ai biết. Con đường của một linh mục đi qua những con người được trao phó, những Thánh lễ, những lần ngồi nghe người khác kể chuyện. Con đường của một tu sĩ đi qua đời sống cộng đoàn, cầu nguyện và sứ vụ. Một người già có thể nên thánh trong việc chấp nhận để người khác chăm sóc mình. Một người bệnh có thể nên thánh ngay trên chiếc giường mà họ không thể rời khỏi.

Không cần tìm một cuộc đời khác để nên thánh.

Hãy bắt đầu ngay trong cuộc đời đang có.

7. Một đám đông đang nói với chúng ta: “Cứ đi tiếp”

Lễ Các Thánh còn trao cho chúng ta một niềm an ủi khác: chúng ta không đi một mình. Kinh Tin Kính có một câu rất ngắn mà có lẽ chúng ta thường đọc quá nhanh: “Tôi tin các thánh thông công.” Đằng sau câu ấy là một mầu nhiệm thật ấm áp: Hội Thánh lớn hơn rất nhiều so với những người chúng ta nhìn thấy.

Những người đã đến đích vẫn thuộc về gia đình chúng ta.

Có thể trong đám đông hôm nay có những khuôn mặt rất quen. Một người cha, một người mẹ. Một người anh em đã sống cùng cộng đoàn. Một người thầy đã dẫn chúng ta trên đường ơn gọi. Một người bạn đã ra đi. Chúng ta không biết tất cả những gì Thiên Chúa đã thực hiện nơi họ, nhưng chúng ta tin rằng cái chết không phá hủy sự hiệp thông trong Đức Kitô.

Điều ấy thật an ủi trong những ngày chúng ta mệt mỏi.

Có những ngày cầu nguyện rất dễ. Nhưng cũng có những ngày ngồi trước Chúa mười phút đã thấy dài. Có những giai đoạn đời sống thiêng liêng đầy ánh sáng; cũng có những lúc chỉ thấy khô khan. Có khi nhìn lại sau nhiều năm, ta hơi thất vọng: “Tôi đã đi tu từng ấy năm, theo Chúa từng ấy năm, sao vẫn còn từng này khuyết điểm?”

Lễ Các Thánh không trả lời bằng một bài lý thuyết.

Lễ hôm nay chỉ cho chúng ta thấy một đám đông và nói: họ cũng đã đi con đường ấy.

Họ từng mệt. Từng khóc. Từng nghi ngờ. Từng phải bắt đầu lại. Nhưng ân sủng đã đưa họ đến nơi.

Và hôm nay dường như họ đang đứng phía trước nói với chúng ta một câu rất đơn giản:

“Cứ đi tiếp.”

8. Mang một chút trời vào nơi mình đang sống

Lễ Các Thánh hướng mắt chúng ta lên trời, nhưng không kéo chúng ta ra khỏi mặt đất. Ngược lại, càng biết mình đi đâu, chúng ta càng biết phải sống hôm nay thế nào.

Các thánh là những người đã mang một chút trời vào nơi họ sống.

Nơi có hận thù, họ đem đến tha thứ. Nơi có tuyệt vọng, họ gieo hy vọng. Nơi con người bị khinh miệt, họ trả lại phẩm giá. Nơi có đau khổ, họ ở lại. Nơi người ta chỉ nghĩ đến mình, họ biết trao ban.

Có lẽ chúng ta không làm được những điều lớn lao. Không sao.

Hôm nay hãy mang một chút bình an vào một cộng đoàn đang căng thẳng. Một chút dịu dàng vào một cuộc trò chuyện dễ trở nên gay gắt. Một chút kiên nhẫn với một người khó sống. Một chút hy vọng cho người đang nản lòng. Một lời cảm ơn. Một lần chủ động làm hòa. Một công việc âm thầm mà không cần ai biết.

Một chút thôi.

Nhưng nếu mỗi người đem một chút trời vào nơi mình sống, có lẽ thế giới sẽ khác đi rất nhiều.

KẾT – CÓ MỘT CHỖ ĐANG CHỜ CHÚNG TA

Hôm nay, khi nhìn “đoàn người đông đảo không ai đếm nổi”, có lẽ chúng ta nên nhìn thật lâu. Trong đó có những vị thánh lớn mà chúng ta yêu mến. Nhưng chắc chắn cũng có vô số người bình thường: những con người từng mệt mỏi, từng có những ngày không vui, từng mang những yếu đuối chẳng khác chúng ta bao nhiêu. Có người đã sống một cuộc đời rất dài; có người ra đi sớm. Có người để lại những công trình lớn; có người chỉ để lại trong lòng vài người một ký ức đẹp.

Thiên Chúa biết tất cả.

Người biết những hy sinh chẳng ai thấy, những giọt nước mắt không ai hay, những lần tha thứ chẳng ai biết, những lời cầu nguyện chỉ một mình Người nghe. Không điều gì được làm vì tình yêu bị mất đi.

Và giữa đám đông ấy, có lẽ chúng ta có thể nghĩ đến một điều hơi táo bạo: có một chỗ dành cho mình.

Không phải vì chúng ta đã tốt đủ. Không phải vì chúng ta chắc chắn sẽ làm được những việc lớn. Nhưng vì từ ngày chịu phép Rửa, Thiên Chúa đã gọi chúng ta nên thánh. Đó không phải lời mời dành cho một số người ưu tuyển. Đó là ơn gọi của mỗi người.

Có lẽ hôm nay Chúa không hỏi chúng ta: “Con đã trở thành một vị thánh chưa?”

Người chỉ hỏi: “Con có muốn để Ta tiếp tục làm việc trong con không?”

Nếu câu trả lời vẫn là “có”, dù rất nhỏ, thì con đường vẫn còn mở.

Chúng ta có thể đi chậm. Có lúc sẽ ngã. Có ngày phải quay lại từ đầu. Nhưng không sao. Phía trước đã có một đám đông đi qua con đường ấy. Các Mối Phúc chỉ hướng. Đức Kitô đi trước. Các thánh đồng hành. Và ân sủng của Thiên Chúa không bao giờ thiếu.

Vì thế, lễ Các Thánh không chỉ là ngày chúng ta nhìn lên trời và ngưỡng mộ những con người đã đến đích. Đây còn là ngày chúng ta nghe từ trời một lời mời dành cho chính mình:

“Hãy đến. Con cũng được gọi đến đây.”

Và có lẽ sự thánh thiện cuối cùng không phải là câu chuyện về những con người phi thường làm được những việc phi thường. Đó là câu chuyện về những con người rất bình thường đã để cho một Thiên Chúa phi thường yêu thương, kiên nhẫn biến đổi và dẫn họ về nhà.

Ngày 1 tháng 11 vì thế là một ngày của niềm vui.

Chúng ta vui vì có những người đã đến đích.

Vui vì họ vẫn thuộc về gia đình chúng ta.

Và vui vì con đường họ đã đi cũng đang mở ra trước mặt chúng ta.

Một ngày kia, nhờ lòng thương xót của Thiên Chúa, trong đoàn người đông đảo không ai đếm nổi ấy, cũng có thể có chúng ta.

Cha Giuse Nguyễn Cao Luật, O.P